COST-ը Եվրոպական Միության ամենահաջող կազմակերպություններից մեկն է`ստեղծված գիտական նախագծերին եվրոպական մակարդակի օժանդակություն ցուցաբերելու համար:  Գոյություն ունեն COST-ի` տարբեր գիտական ասպարեզներում ստեղծված բազմաթիվ նախագծեր, որոնց շրջանակներում հազարավոր գիտնականներ բոլոր եվրոպական և ոչ եվրոպական երկրներից (ցավոք միայն 2-ը Հայաստանից), համատեղ կարևորագույն հետազոտություններ են կատարում Եվրոմիության նախաձեռնած նախագծերի համար: Տարին երկու անգամ կազմակերպվում են հանդիպումներ COST-ին,մասնակից երկրների ներկայացուցիչների համար` արդյունքների փոխանակման և նոր հետազոտությունների նախագծման նպատակով, կարճ այցեր և այլն: Վերջերս նախաձեռնվել է նոր ծրագիր երիտասարդ ասպիրանտների համար,որի նպատակն է  ապահովել ընդհուպ մինչև 3000 եվրո` գիտաժողովներին մասնակցելու համար: Բրյուգեի հանդիպմանը Տիեզերական Ճառագայթների Բաժանմունքը ներկա էր որպես COST – ին ոչ մասնակից  ինստիտուտ, որը պետք է միանա ES0803 նախագծին: 2010թ-ի հոկտեմբերին COST նախագիծը նախատեսել է նաև Տիեզերական Եղանակի դպրոց Տրիեստեյում:

Ավանդական դարձած Տիեզերական Եղանակի դպրոց կազմակերպվեց նաև Բելգիայի հնադարյան Բրյուգե քաղաքում՝ հին նեղ փողոցներով և ջրանցքներով, լի գեղեցիկ եռահարկ շինություններով և զանգակատներով (մանրամասները տես ՏՃԲ պատկերասրահի կայքում): Գիտաժողովի հիմնահարցն էր Տիեզերական եղանակի կանխագուշակման կոմերցիոն ծառայությունների ստեղծումը. կարևորագույն հարց տիեզերական հետազոտությունների համար:

Գիտաժողովի կարգախոսն էր. “Ապահովել ճշգրիտ տեղեկատվություն ճիշտ ժամանակին ճիշտ մարդկանց ՝ ճիշտ որոշումներ կայացնելու համար”: Շարժվենք Ֆիզիկայից  դեպի մոնիտորնգ և կանխագուշակում:

Թոմաս Ջ. Բոգդանը՝ NOAA-ի Տիեզերական Եղանակի Կանխագուշակման կենտրոնի տնօրենը, ներկայացրեց NOAA և Եղանակի Ռազմաօդային Գործակալության (AFWA) համատեղ մշակած Տիեզերական Եղանակի Կանխագուշակման փորձնական մոդելի նախագիծը, թվային հելիոսֆերիկ արևային փոթորիկի տարածման մոդելը (Գեոտիեզերական Արձագանքի Մոդելը - GRM), որը զգալիորեն կավելացնի գեոմագնիսական փոթորիկների սկզբի կանխագուշակման ժամանակահատվածը,ներկայիս 20 րոպեի փոխարեն 50 րոպե առաջ կանխագուշակելով փոթորկի սկիզբը:

Գեոտիեզերական Արձագանքի Մոդելը կազմված է հետևյալ մասերից.

1. Արևային քամու խախտում
2. Էներգետիկ Մասնիկի տեղաշարժ
3. Արևային Ճառագայթման կանխագուշակում
4. Մագնետոգրամմաների մոդելավորում-արևային բռնկումների հավանականություն
5. Արևի ընդհանուր  շրջապտույտի մոդել

Մինչև 2012թ-ը նախատեսված է հնարավորություն ստեղծել արագ պատասխանելու տիեզերական եղանակի հանրությանը և ամուր վստահելի կապ ստեղծել հանրության շրջանում: 2010-2018թթ-ին նախատեսված է մոդելների նախագծումից, ստուգումից և հաստատումից անցնել առևտրային գործունեության:

ESA-ի  Տիեզերքի Իրավիճակային Տեղեկացվածության (SSA) նախագծի տնօրեն Ջ.Պ.Լունտամանը տեղեկացրեց, որ նախագծի ընդհանուր նպատակն է ապահովել տեղին և որակյալ տվյալներ,  տեղեկատվություն, ծառայություններ և գիտելիքներ Երկիր մոլորակը շրջապատող արտաքին միջավայրի, դրան սպառնացող վտանգների և դրանց մանրակրկիտ հետազոտությունների մասին:

SSA-ն ծառայում է Եվրոպական Տիեզերական  Քաղաքականության՝ բոլոր երկրների կողմից տիեզերական միջավայրի խաղաղ օգտագործման  ռազմավարական առաքելությունների իրականացմանը` աջակցելով կարևորագույն Եվրոպական տիեզերական ինֆրակառույցների առանձին անվտանգ և ապահով գործունեությանը:  

SSA նախապատրաստական ծրագիրը նախաձեռնվեց 2009թ-ին և կշարունակվի մինչև 2011թ-ը: Նախապատրաստական ծրագիրն  ընդգրկում է մի շարք  նախատիպային ծառայություներ Տիեզերական հետազոտությունների, Տիեզերական եղանակի և Մերձերկրյա Օբյեկտների  (NEOs) բնագավառներում: SSA-ի Տիեզերական Եղանակի (SWE) բաժինը կապահովի ծառայություններ այցելուների համար՝ կապված արևի մոնիտորնինգի, արևային քամու, ռադիոցիոն գոտիների, մագնետոսֆերայի և իոնոսֆերայի  հետ: Այս ծառայությունները կընդգրկեն տեղեկատվություն գրեթե իրական ժամանակով և կանխագուշակումներ տիեզերական միջավայրի հատկանիշների մասին, ինչպես նաև տիեզերական եղանակի ազդեցությունները մարդկանց ստեղծած համակարգերի վրա, մշտական տվյալների բազա վերլուծության համար, մոդելների մշակում և գիտական հետազոտություններ: Այս ծառայությունները նպատակ ունեն օժանդակել, օրինակ, տիեզերանավեր նախագծողներին, տիեզերանավերի օպերատորներին, մարդկանց տիեզերական թռիչքներին, տրանսիոնոսֆերիկ ռադիո կապերի օգտագործողներին և օպերատորներին, SSA այլ բաժիններին  և տիեզերական եղանակը հետազոտող հանրությանը:

Նախնական SWE ծառայությունները կընդգրկեն այս ծառայություններից մի քանիսը՝ հիմնված մինչ այդ գոյություն ունեցող տիեզերական եղանակի հետազոտությունների վրա: Ներկայացվեցին նաև տիեզերական եղանակի իսպաներեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն ծրագրերը: Պոստերային ներկայացման ժամանակ ներկայացվեցին և քննարկվեցին բազմաթիվ սարքավորումներ և մեթոդներ: Ես ներկայացրեցի SEVAN մասնիկներ գրանցող հիբրիդային դետեկտորների համաշխարհային ցանցի գաղափարը և առաջին արդյունքները, որոնք չափում են երկրորդական տիեզերական եղանակի 3 տարատեսակներ: SEVAN դետեկտորների զգալի առավելությունը 60 տարվա հնության նեյտրոնային մոնիտորների նկատմամբ հետևյալն է.

• Չափումների վիճակագրական ճշգրտության մեծացում

• Սկզբնական տիեզերական ճառագայթների տարբեր տարատեսակների հետազոտում՝ 7ԳՎ-ից մինչև 20-30Գվ կոշտության

• SCR սպեկտրերի վերականգնում և սպեկտրալ «ծնկերի» դիրքերի սահմանում

• Վերգետնյա աճերի դասակարգում  «նեյտրոնների» կամ «պրոտոնների»  առաջացրած դեպքերում

• Կորելյացիոն մատրիցաների գնահատում և վերլուծություն տարբեր հոսքերի մեջ

• Տիեզերական Եղանակի ազդանշանների հուսալության զգալի աճ մեկի փոխարեն  երեք մասնիկների հոսքեր գրանցելու միջոցով՝ ի տարբերություն  գոյություն ունեցող մասնիկներ գրանցող դետեկտորների և մյուոնային աստղադիտակների համաշխարհային ցանցերի:

Էլեկտրոնների և գամմա քվանտների գրանցումը հեղեղներից, որոնք առաջանում են կայծակների ժամանակ հզոր բնական արագացուցիչներից. ռելատիվիստիկ հետադարձ արագացուցչի աշխատանքի գրանցման հետազոտություն՝ մթնոլորտի ցածր շերտերում:

Գիտաժողովի ընթացքում անցկացվեցին նաև մի քանի հանդիպումներ Ռայներ Հիփլերի, Լև Դորմանի և Լև Պուստիլնիկի  հետ՝ ստեղծելու համար համագործակցություն SEVAN  ցանցի վրա հիմնված Տիեզերական Եղանակի կանխագուշակման նոր FP7  ծրագրի համար: 

Նկ 1.Լ. Պուստիլնիկը, Ռ. Հիփլերը, Ա. Չիլինգարյանը և Լ. Դորմանը 6-րդ  ESWW-ում, Բրյուգե, 2009

DESY-ում ես անցկացրեցի մի քանի հանդիպումներ DESY տնօրենների խորհրդի անդամների հետ, հանդիպեցի HERMES, H1 խմբերի հետ, զննեցի  ARGUS դետեկտորը՝ ապամոնտաժված ԵրՖի տեխնիկների կողմից և անցկացրեցի սեմինար տիեզերական եղանակի վերջին  հետազոտությոնների վերաբերյալ:

DESY հետազոտությունների գծով նոր տնօրեն Յոհան Մյունիխի և փոխտնօրեն Մանֆրեդ Ֆլայշերի հետ հանդիպումների ժամանակ քննարկվեցին միացյալ ընթացիկ նախագծերը և ևս մեկ անգամ հաստատվեց այն կայուն համոզմունքը, որ պետք է շարունակել և զարգացնել համագործակցույթունը ԵրՖի և DESY-ի միջև: ԵրՖի-ն հրավերք ստացավ ակտիվ մասնակցել DORIS-ի օղակներում անցկացվող նորագույն բարձր էներգիայի ֆիզիկայի փորձերին՝ OLYMPYS փորձ: Ֆինանսավորումը Եվրոմիության և ԱՄՆ-ի կողմից արդեն ապահովված է, նախապատրաստական աշխատանքները սկսվել են (ԵրՖի խմբի կողմից), 2009թ-ի վերջին նախատեսված է ստորագրել համաձայնագիրը , իսկ փորձը ծրագրված է 2012թ-ին: Մինչ այդ պետք է կատարվեն բազմաթիվ մոդելավորումներ` համոզվելու  համար, որ փորձի բոլոր ցուցանիշները լավագույնն են ընտրված: 2012թ-ը DORIS-ի շահագործման վերջնաժամկետն է, հետևաբար, ժամանակ չի լինի կրկին օգտագործել փունջը և ուղղել հնարավոր սխալները: Որոշում ընդունվեց ԵրՖի-ին նվիրել համակարգիչների մեծ խումբ` GRID ծրագրի համար: Համակարգիչների տեղափոխումը նախատեսվեց 2010թ-ի գարնանը: 

Նկ 2. ARGUS մագնիսը, որը կապամոնտաժվի հայկական խմբի կողմից

DESY տնօրենների խորհրդի նախկին տնօրեն Ալբրեխտ Վագների հետ մենք քննարկեցինք ԵրՖի-ի իրավիճակը` 2009թ-ի հուլիսին արտաքին խորհրդի հանդիպումից հետո: Ալբրեխտ Վագները՝ հանձնաժողովի ամենակտիվ անդամներից մեկը, ևս մեկ անգամ նշեց ԵրՖի-ի համար Մշտական Արտաքին խորհուրդ ստեղծելու անհրաժեշտությունը: Նա հայտարարեց, որ առանց այս խորհրդի DESY- ղեկավարումն անհնար կլինի: HERA  փորձի արևմտյան սրահ այցի ժամանակ ինձ ներկայացվեց HERA փորձերի դետեկտորների և մասնիկներ գրանցող դետեկտորների կառուցման համար նոր արհեստանոցների ցուցահանդեսը: DESY-ում վերջին «բաց դռների» ժամանակ համբուրգի ավելի քան 13,000 քաղաքացիներ այցելեցին հատուկ պատրաստված DESY ցուցահանդեսը: Սա լավ օրինակ է ԵրՖի-ի համար. մենք պետք է մեր սարքավորումների ցուցահանդեսներ կազմակերպենք, հրավիրենք ուսանողներ բոլոր հայկական համալսարաններից և դպրոցներից՝  նոր սերունդների մեջ բարձր էներգիայի ֆիզիկայի հանդեպ հետաքրքրություն առաջացնելու համար: Ի տարբերություն ԵրՖի-ի, DESY-ում տարիքային համակարգը բալանսավորված է, և նրանք չունեն խնդիրներ ընթացիկ գործընթացներում  ուսանողներ ներգրավելու մեջ: 

Նկ. 3 Ն. Ակոպովը HERA դետեկտորների ցուցահանդեսում

Նկ. 4Դետեկտորներ հավաքելու նոր արհեստանոց այն սրահում, որը մաքրել էին ԵրՖի տեխնիկները 2008թ-ին